Dwa poselstwa do Polski przez Szlązaków odprawione w latach 1611 i 1620 - Mosbach August

Spis tresci

[strona 1] DWA POSELSTWA DO POLSKI PRZEZ SZLĄZAKÓW ODPRAWIONE w latach 1611 i 1620 opisał August Mosbach. W Komisie u S. Kamieńskiego i Sp. w Poznaniu. Poznań. Czcionkami N. Kamieńskiego i Spółki w Poznaniu. 1863. DWA...

[strona 2] Otóż między takie ciekawe a wcale lub powszechnie nieznane wypadki policzyć należy dwa poselstwa, wiatach 1611 i 1620 przez Szlązaków odprawione do Polski. Dalsze w archiwum prowincyi szląskiej czyniąc badaniu w przedmiocie dziejów polskich,...

[strona 3] stępiem polskim i t. d. Szlązacy zań w niebogłosy użalali się na Polaków, że najeżdżają szląskie majętności, zagarniają grunta szląskie, wyrządzają szkody, dopuszczają się bezprawiów; kupcy zaś szląscy utyskiwali, że w Polsce...

[strona 4] I.POSELSTWO OD SZLĄSKA DO POLSKI R. 1611 ODPRAWIONE PRZEZ KSIĘDZA JERZEGO SCULTCTUSA, OPATA NORBERTANÓW U Ś. WINCENTEGO WE WROCŁAWIU, BISKUPA LIDDAJSKIEGO, SUFRAGANA WROCŁAWSKIEGO. 18 września r. 1611 przybył do Wrocławia Maciej król czeski i...

[strona 5] Trzciński poddanym Grzegorza Pritwitza. zabrał wsztysko bydło; czy je zwrócił, niewiadomo. Tegoż samego roku 4. lipca zabrał Bernardowi Pritwitzowi dwieście owiec i zagarnął pastewnik należący do biskupstwa wrocławskiego. O tych i innych...

[strona 6] ja Polaków wkroczywszy w Bytomskie, zabrał 700 sztuk bydła mieszczanom bytomskim i włościanom okolicznym, mówił że wróci i lepiej się sprawi, ogniem wszystko spustoszy; bydło w Będzinie kazał zabić, hulając wszystko przejadł i przepił; a...

[strona 7] hardowi, Jakubowi Haendelowi, Jana Scholtzego sługom, i Pawłowi Bucherowi, słudze Błażeja Schwencka. Tych r. 1610 w poniedziałek zielonych światek po wracających z toruńskiego jarmarku na wniebowstąpienie pańskie, między Krotosznem a Zdunami, w...

[strona 8] interes dotyczący Siedmiogrodu. 23. paźdź. król Maciej nalepa! o przyspieszenie wyjazdu posłów, i książe Karol na Monsterburgu, jeneralny hetman czyli starosta Szląska, zaklinał Jerzego, aby tymczasem z własnych pieniędzy łożąc na podróż,...

[strona 9] nie dopuszcza, żeby ci, którzy osiadłości nie mają w królestwie, winni się przykładać do obrony jego. Wszakże ani poboru ani pogłównego nie wybierano od nas za panowania błogiej pamięci królu Stefana ani w początku panowania teraźniejszego...

[strona 10] rali cło, jeśli żydzi usunięci zostaną, którzy naszych srodze ponieważają, i ustnie i czynem obniżając ich. Wybrał się tedy opat z Wrocławia w poselstwie do Polski 1. listopada w samo południe, a po dwuch noclegach lnianych (1) w Szląsku, 3....

[strona 11] przysłanym od króla węgierskiego do Polski, usilnie popierał interes króla Macieja nietylko u królu Zygmunta ale i u panów polskich. Gallus atoli nic chciał, jak on (Wolski) mu radził, co najspieszniej powracać taż sama drogą do króla...

[strona 12] tych panów polskich. Tegoż sumego dnia ks. Wojciech Bedleński, kanclerz biskupa władysławskiego, kustosz wolborski i dworzanin (concamcrarius) kanclerza koronnego, i Andrzej Ponetowski oznajmili postowi szląskiemu, że nazajutrz otrzyma posłuchaniu...

[strona 13] Mniejszych przodków swoich gniazda wspaniałego, tenże sam pokój, toż przymierzów i paktów zachowywanie, w. kr. mci i j. wielm. senatowi jego w dniu dzisiejszym przez nas szczerze i rzetelnie ofiaruje, przyjacielsko zadając, żeby przerzeczona zgoda...

[strona 14] wiernych i przywiązanych ku naszemu królowi jmci poniewolił do poddaństwa, wszystko mieczem i ogniem spustoszy}, nadto i zgromadziwszy wiele tysięcy hajduków, przeciw woli króla Jmci, poważył się przez ziemie królewskie przechodząc, wkraczać w...

[strona 15] dzić na weselu, które w zamku królewskim sprawił król Mikołajowi Działyńskiemu wojewodzie brzesko-kujawskiemu, który po śmierci pierwszej żony Cemianki wojewodzianki pomorskiej, połączył się małżeńskim związkiem 7. panną...

[strona 16] zków krwi i inszych węzłów mocno skojarzających króla Jmci z j. kr. mcią p. n. m. i tamto królestwem przydać jeszcze dawnych przymierać w odnowienie, wnosi o nie przez pana posła swego i uprasza: przetoż j. kr. mć p. n. m. przyznaje chęć...

[strona 17] nie j. kr. mc p. n. m. o to prosi pana posła, uprzejmie ofiarując mu łaskę swą i życzliwość. Reinhold Heidenstein. j. kr. mci sekretarz. Po śniadaniu koło drugiej godziny, przyszli do posła szląskiego kanclerz koronny Wawrzyniec Gębicki i...

[strona 18] karano (1) występnych, szkód nie wynagrodzono, ani zabranych rzeczy nic wrócono. — Poseł na to odpowiedział, że król Maciej to wszystko uskuteczni, mianowicie wyjedna, aby klasztór z pod narzuconej sobie opieki magistratu wrocławskiego...

[strona 19] II.POSELSTWO (1) OD STANÓW CZESKICH, SZLĄSKICH, MORAWSKICH I ŁUŻYCKICH NA WALNY SEJM WARSZAWSKI R, 1620. ODPRAWIONE PRZEZ SZLĄZAKÓW: ANDRZEJA BARONA Z KOCHCIC STARSZEGO, JOACHIMA BARONA Z MALTZANA MŁODSZEGO, I KASPRA Z DOMAMI DORNAWIUSA DOKTORA...

[strona 20] wolą. Tato okoliczność, podobnie jak i to, że nad 6, 000, po większej części kozaków, i nad tyleż tysięcy ludu księcia Zbaraskiego, wojska niema w całej Polsce, wielkim strachem przerażało Podole i Ruś, mianowicie zaś Warszawę....

[strona 21] skich, przychylnych sprawie czeskiej, niechcieli opuścić tak dobrej sposobności, aby może swoją sprawę jakokolwiek tam popierać. Doręczyli panu wojewodzie list swój wierzytelny od książąt i stanów szląskich. Podczas obiadu jeden z znakomitych...

[strona 22] W orszaku było też 8 muszkietjerów. Całe więc poselstwo składało się z 125 osób i 107 koni. 21 listopada stanęli posłowie w Kawie, miasteczku wojewody Radziejowskiego, gdzie osadu jezuitów. 22 listopada przyszli do Tarczyna, miasteczka p....

[strona 23] znać o przyjeździe swoim marszałkowi w. kor., zarazem upraszając go, aby pozwolił im do siebie wyprawić kogo na rozmowę i wyznaczyć raczył godzinę. Naznaczył godziny ósma; dnia następnego. Ale, zanim wyprawili do p. marszałka, sam do nich...

[strona 24] im będę służył, jakimkolwiek sposobem będę mógł. Bądźcie wmoście przeświadczeni, że, skoro pomocy mojej i rady zapotrzebujecie, mieć mię będziecie gotowym. Co do gospody ubolewam nad tem, iż wmoście nic możecie mieszkać bliżej miasta....

[strona 25] Rzekł na to arcybiskup: "jo. książętom i jw. stanom królestwa czeskiego i innych ziem wielce obowiązany jestem za to, że o mnie tak dobrą nadzieję powzięli. Tuk też jest: wielcem ubolewał, dowiedziawszy się, że te prowincye sąsiednie...

[strona 26] mi przychodzi pisany do p. w. od j. o. książąt i j. w. stanów szląskich, którzy p. w. wszelkiej życzliwości, przyjaźni, poważania chęć i przysługi ofiarując, życzą p. w. wszystkiej pomyślności prywatnej i publicznej. Powtóre upraszamy p....

[strona 27] Mniemam bowiem, że j. w. panowie posłowie zapewne mieli inną instrukcya w Szląsku, inna zaś podobno tu lub w drodze odebrali, ponieważ teraz cały stan państwa zmienił się. Bo nietylko Pragę wzięto i całe Czechy, ale też Szląsk pogotowiu...

[strona 28] skiego, upraszając go, aby zechciał przyłożyć starań o to, by naznaczono im dzień audyencyi jak najrychlej. Poprzednią razą był on bardzo uprzejmy, dziś zaś czynił rozmaite wybiegi, udając jakoby listu wierzytelnego przez Dornawiusa sobie...

[strona 29] duszów. Toż samo uczyniło kilku Polaków. — Tarn był zadowolon. W tę niedzielę, poseł księcia meklemburskiego miał publiczne posłuchanie. Ujmował się za zbiegłym księciem kurlandzkim, Wilhelmem Kettlerem, w grzecznej i skromnej mowie...

[strona 30] częścią opowiedzieć ochotę naszę w dotrzymaniu i zachowaniu przymierza, częścią zażądać od najj. króla, od wpp. senatorów i postów ziemskich prześwietnego królestwu polskiego na ten sejm zgromadzonych, takiego samego oświadczenia. 2. A...

[strona 31] dorzecznem byłoby dla tytułów prywatnych przesądzać sprawę publiczną, jaką jest poselstwo nasze. Nietrzeba granic zacierać. Jeżeli zaś nie chcecie przypuszczać tych tytułów, my wam dla tego żadnego oporu nie stawimy. Żądacie od nas...

[strona 32] wać, że stany także stanowią wielką, rzekłbym największą, część rzpltej, żądamy przeto, aby nas słuchała przynajmniej ta część, którą stany w rzplej obejmują. Wtedy o miłościwym królu naszym, którego powaga zawzdy nam będzie...

[strona 33] przydano królowi lub hetmanowi wielkiemu radę z 12 posłów i 6 senatorów. Rada ta szczególniej ma przestrzegać, najprzód aby pułkownikami mianowano tylko pewna liczbę krajowców i cudzoziemców, zapobiegając tem, aby większa liczba cudzoziemców...

[strona 34] watne, nic zaś publiczne, a przeto nic mogą obowięzywać ziem — mimo tego wszystkiego nie nie mogli zmienić, tem bardziej że byli w obcym kraju, lecz musieli przystać na to co im podano. Nazajutrz, t. j. 3. grudnia, marszałek Wolski do posłów...

[strona 35] Powtóre wielmożności waszych upraszamy jak najusilniej, abyście w. w. słowa nasze, jakie wymówić nam przyjdzie, łagodnym powiewem łaski swojej unosić raczyli. Z tą szczerą ufnością wstępując tu w zawód oratorski nie zacznę powtarzać,...

[strona 36] kryminalny lub cywilny, jak to przepisują same słowa naszego przymierza, zwanego kompaktatami. Słusznego tego warunku, wiemy dostatecznie, nie odrzuci j. kr. mć, który nierównie sobie w pobliżu ma sprawiedliwość umiarkowaną dobrotliwością, jaka...

[strona 37] wnga i tylu znakomitych wojewodów potęga w królestwie uspokojonem, ileby nasza karność podołała w Ojczyznie zamieszanej. Kozacy zaś lubo nic sa zaciągnieni publicznym groszem, jednakowoż byli w samem królestwie polskiem popisani, krom wątpienia...

[strona 38] ty ottomańskiej, aby Turków przeciwko królestwu polskiemu podbudzić. Prze żywy Bóg, co to za sumienność ludzka! Myż to mamy takie zamysły czynić, jakich się nam ani marzyło. "Wyprawiliśmy posłów, nie gwoli przymierzu, ani posiłkom, ani...

[strona 39] dobrotliwą, wolą ku wiernym sąsiadom i sprzymierzeńcom, a niech zacniejszy pozostawi pomnik nad ten, który na nagrobku Scypionów wyryty był, (zamieniając słowo roskosz na wolą) — najwyższem nad wszystkie zwycięstwem: pokonana wola. " —...

[strona 40] waż zaś stara to rzecz, iż powstają spory, zwady i niezgody, dla dwuch owych słów, moje a twoję, mianowicie pomiędzy sąsiadami, którzy przedewszystkiem winni żyć w zgodzie, i między królestwu polskiego a księstwa szląskiego mieszkańcami od...

[strona 41] czy pieniędzy pod warunkiem że w Szląsku złoży kaucyę pewna. Bojanowski zaś domaga się spełnienia obietnicy, uczynionej warunkowo, jakoby bezwarunkowej, i sprawę wytacza przed sąd oleśnicki. Po wysłuchaniu atoli świadków i po...

[strona 42] W. i ur. pana Sunnegka, barona de Budentin, pana na Bielsku, skarga na M. Komorowskiego. Gdy pewien sługa M. Komorowskiego, Rykalski, (1) dla niebezpiecznych gróźb i innych nieznośnych postępków, uwięzionym został w Bielsku, miasteczku panu...

[strona 43] Takto napadane bywają grunta Pritwitza i Salischa, oraz majętności poddanych, iż ledwo gęsi lub kury na polach zachować mogą od sąsiednich Polaków, ani im się nakoniec nie pozostanie czem życie biedne utrzymać, chyba że uciekać lub przenosić...

[strona 44] Obywatelu i sukiennicy głogowscy i zielonogórscy, odstraszeni zostali od zwiedzania jarmarków polskich, ze strutą 4000 tal., ponieważ p. Wojciech z Przyjmą Przyjemski starosta kowalski, dla sprawy jakiej o dług, zachodzącej między nim a...

[strona 45] mają, że. cokolwiek ledwo komu innemu wolno, to im ze względu na ich urząd dozwolono czynić: cła pomnażają od rozmaitych pobierane towarów, nie na pożytek króla Jmci, ale na swoją własną korzyść. Jeśli przypadkiem zdarza się, że...

[strona 46] szem położeniu, aniżeli żydzi i inni niewierni, którym na mocy pospolitego prawa narodów wolność handlu służy. Przeto też kupcy wrocławscy, głogowscy, zielonogórscy, cieszyńscy i inni u nas handlem się trudniący uniżenie upraszają j. kr....

[strona 47] czeństwem ich życia. Co uczynił temu rzeźnikowi, z tem odgrażał się p. Sunnegkowi i całemu miastu Bielskowi, nieraz odzywając się, że Bielska mieczem i ogniem do ostatniej zguby ścigać nie poprzestanie. Tak to straszy mieszczan, że za bramy...

[strona 48] wym, o dostojnych senatorach i panach, i pożytkowi obojgu królestwa zawzdy przyslużącą. Tak to bezpiecznemi będą drogi, kontrakty zawarte moc swoją mieć będą, handel, który rzeczpospolitą utrzymuje, jak nerwy ciało trzymają, zakwitnie krom...

[strona 49] Bełżeckiego (kat). Prócz tych dodano jeneralnym konsyliarzom wojennym następuiących kommissarzy: Michała Tarnowskiego, Mik. Sieniawskiego, Jakóba Sobieskiego wojewodzica lubel., Marka Stadnickiego Cześnika krak., Działyńskiego star....

[strona 50] mowych, teraz nie dłużej nad cztery godziny, na podziw niejednemu, chciał zasiadywać, oraz oświadczył, że, ponieważ niedawno tuk smutny spotkał go przypadek, nie myśli nad 3 lub 4 godziny bywać na naradach, a to tylko we dnie. Tegoż samego dnia...

[strona 51] "Przyznajemy, najprzewielebmejszy senatu prezesie i prymasie królestwa, i wy także przewiel. j. o. wiel. i t. cl. i t. d. przyznajemy, mówię, i ochoczo wyznajemy, że my wielce winniśmy lasce waszej i dobrotliwości, iż i niedawno obszernie...

[strona 52] siostwu, ale też okradziony aby otrzymał wynagrodzenie i zbrodniarze aby odebrali zasłużona karę. Arcybiskup wyraziwszy żal swój oświadczył, iż gotów sprawę tę, gdy właśnie chce jechać do króla i na posiedzeniu, pilnie i w miejscu...

[strona 53] minać będziem, od którycheśmy wyprawieni. Tymczasem w ich imieniu najczulsze składamy dzięki, gotowi oddarowywać, o ile to w mocy naszej. Jedno jeszcze pozostaje, co jeśli w. w. nam uczynisz, będzie znamenitem powiększeniem waszej ku nam...

[strona 54] den z obu królów wyprawił oratorów. A jeśliby tych nie przypuszczono, co, o ile wiadomo, nigdy nie stało się, — coby powiedzieli prześwietni stanowie, coby sami królowie? Gdyśmy tedy raz zostali przypuszczeni, przyjęci jako posłowie,...

[strona 55] ród polski, iż wojskowo służyć każdy może pod którymkolwiek wodzem, jakiemukolwiek stronnictwu, a nie może im (Polakom) to być wzbronionem. Nasi ludzie wojowali pod znakami tureckiemi w dawnych czasach. A pp. Szlązacy maja, przymierze także z...

[strona 56] wa, jakieby obejmowało kwestye żywotne, tak i nawzajem nie będziecie mogli gwoli całości przymierzu i honoru waszego pozwalać, aby przeciwko nam ladu kto zaciągał żołnierzy. Ta bowiem jest myśl i summa i cel paktów między nami zachodzących,...

[strona 57] wiadomo, iż j. kr. mć coś postanowił o wysyłaniu żołnierzy na pomoc cesarzowi. Jam przynajmniej przełożył to aby dokładnie było roztrząsane. " Odpowie Dornawius: "Cokolwiekbądż: owe prawa, które w. w. nazywasz prawami królów, są tylko...

[strona 58] nowomiejski, olsztyński, łomżyński, przemyślski. — Moneta coraz gorszą sit; stawa ze szkodą i stratą handlu. Upraszać przeto mają j. kr. mci, aby w tem sposób słusznej wagi in valore postanowiono, której nikomu zmieniać nie wolno krom...

[strona 59] 13. grudnia, w niedzielę, od rana do południa krzątali się Szlązacy koło odpowiedzi piśmiennej, ktora im nakoniec doręczył arcybiskup. Przepolszczona z łacińskiego brzmi ona jak następuje: Odpowiedź od stanów korony polskiej i wielkiego...

[strona 60] kami morawskiemi, przysięgą wojskową obowiązany owym prowincyom, wpadł w spokojne, bezbronne ziemie królestwa polskiego, nie nieprzyjacielskiego nie spodziewające się, i tam niewinnym ludziom, królu jmci dworzaninom i tajnym radom krzywdy...

[strona 61] W załączeniu otrzymali posłowie szląscy następujące pismo p. t. Zażalenie o krzywdy wyrządzone przez Szlązaków mieszkańcom korony polskiej. 1) Mikołaja z Komorowa hr. z Liptowy i Orawy, pana na Żywcu, zażalenie. Sześciu sług szlacheckiego...

[strona 62] jakie to w swojej mowie, to w zażaleniach na piśmie podanych, to w swoich prywatnych rozmowach przełożyli. Radziby przed stanami użalali się o to, a o jaśniejsza i obszerniejszą upraszali odpowiedź, ale panowie im przychylni po większej części...

[strona 63] waszą, jako prymasem królestwa i dyrektorem senatu, aby, jeśli pp. pryncypałowie nasi nie będą zadowoleni tą odprawą, przyjęcie tego pisma przez nas, ani im ujmy żadnej nie sprawiło, ani nam przyczytane być nie mogło za złe. Będąc bowiem...

[strona 64] przyświadczy wszystek senat, przyświadczy jw. wojewoda łęczycki (1), który szczególnym przypadkiem tu się znajduje i wie, juk my się staramy o spokojność i pokój pospolity z ościennemi ziemiami. Lubo zaś tu nasza wola nie wyraźnemi słowy w...

[strona 65] i dążności, iż jest bardzo trudno, w tych publicznych zamieszkach, jakiemi wzrasta swawola, wszystkich przy powinności swojej utrzymać. Naprzykrzają oni się nietylko sąsiadom, ale i nam samym, mieszkańcom królestwa polskiego, grabiąc...

[strona 66] źnej. Jesteśmy bowiem sługi nie jednej tylko rzeczypospolitej, ale czterech różnych, i sprawę zdawać obowiązaniśmy licznym panom, celującym roztropnością i powagą, którzyby obwiniać nas mogli, jakobyśmy nie dosyć byli przezorni, ni...

[strona 67] a ukaranie winnych. O owej nowej konstytucyi słyszeliśmy także; miłym by nam był taki statut, o jakim przewielebność wasza nadmieniłeś, gdyż nowe to prawo, mianowicie dla tego że ostrzejsze, przy wzmagających się występkach, dawnym paktom...

[strona 68] Komorowskiego i Choińskiego, ale przekonali się, że to przy rozmaitych namiętnościach osób tamże obecnych tylko wzbudzi wielkie oburzenie, żadnej korzyści nie przyniesie a sprawi im wielką przykrość. Poprzestali więc na przełożeniu...

[strona 69] pospolitej. Wiadomo zaś było posłom szląskim, że większa część sędziów sprawie ich bardzo sprzyjała; dlatego bądź sami, bądź za radą osób poufnych poczytali za przyzwoite i potrzebne, trybunałowi sprawę swoją przełożyć, a to tem...

[strona 70] wania pożądanej ufności, spokojności między temi ziemiami. Na to p. marszałek Maniecki w swojem i kollegów swoich imieniu rzekł: żałujemy, że wwmmciu nie odprawieni z takiem pisaniem, z jakiegobyście byli kontenci, bo nam nic milszego nad dobre...