Dwa poselstwa do Polski przez Szlązaków odprawione w latach 1611 i 1620 - Mosbach August

nie dopuszcza, żeby ci, którzy osiadłości nie mają w królestwie, winni się przykładać do obrony jego. Wszakże ani poboru ani pogłównego nie wybierano od nas za panowania błogiej pamięci królu Stefana ani w początku panowania teraźniejszego króla Zygmunta III, a r. 1603 król Jmć polski teraz panujący obdarzył Wrocławian przywilejem uwalniającym ich od pogłównego. — Wszystko to dzieje się nietylko ze szkoda j. kr. mci miast, które przez częste naszych i cudzoziemców kupie wzrosły, ale i z wielkiem uszczupleniem dochodów celnych j. kr. mci. Świadczą bowiem dawniejsze rejestra celne z owych czasów, kiedy tak wysokich ceł ani poboru ni pogłównego nie wybierano w Polsce, a wyżej pomienione prerogatywy nam służyły, że król Jmć ciągnął daleko większe dochody z ceł, oraz że mieszkańcy Polski towarów i innych potrzeb taniej nabywali, niż w teraźniejszym czasie, kiedy większe wybierane są cła i owę prerogatywę zniesiono. Sam teraźniejszy jeneralny przełożony celników (generalis theloneatorum praefectus), wielm. i ur. pan Andrzej Oleśnicki przyznał, że lepiej bedzie, jeśliby cło i myto w mniejszej ilości wybierano i owo uwolnienie od cła nam przywrócono. Lecz iż wspomniany p. Oleśnicki, jak nam oświadczył, sam nie pomnożył ceł, ale je zastał w takiej ilości, przeto sam zmniejszać ich nie może. — Dla tego uniżenie upraszamy króla jmci polskiego, aby raczył rozkazać wszystkim celnikom, żeby, jeśli nie według instruktarza r. 1603 najmiłościwiej nam przyobiecanego (o czem wyżej napomknęliśmy), to przynajmniej wedle taryfy r. 1599 publicznie potwierdzonej, cła i myta wybierali, tudzież aby j. kr. mć ku lepszej wiadomości rozkazał instruktarz wspomniony, własną ręką j. kr, rnci podpisany i pieczęcią koronną przypieczętowany, celnikom wszystkim rozesłać, na komorach celnych przybić i nam także dać, oraz aby wszyscy celnicy i poborcy wydawali nam własnoręczne kwity, w którychby wyrażono, kto i ile cła zapłacił, u za ukazaniem których możnaby celników przekonać, jeśliby więcej nad przepis od kogo wymagali. — Prośba nasza do króla jmci polskiego zmierza także ku temu, aby przywrócono nam owę prerogatywę uwalniającą nas od ceł w Krakowie w czasach po-

wyżej wymienionych, i zwolniono nas od poboru i pogłównego.
A ponieważ prośba nasza nic nowego nie zawiera nad to, co przedtem j. kr. mć sam nadal, oraz że to bedzie z pożytkiem i dobrem j. kr. mci i prześwietnej korony polskiej, przeto nie wątpimy, iż j. kr. mć i wszyscy miłośnicy ojczyzny przychylą się do niej, lub przynajmniej przez trzy lata doświadczać zechcą, czy przez spełnienie prośby naszej osiągać nie będą większych dochodów, aniżeli się teraz dzieje i było dawniej.
Celnicy gnieźnieński, powidzki i inowrocławski, wybierający nie królewskie lecz prywatne cła, za zezwoleniem królewskiem ustanowione z tem jednak zastrzeżeniem, żeby tylko od postawu, beczki, paki, pudla itp., nie zaś wedle taksy i szacunku od każdej części lub grzywny pobierali opłatę, — podobnież jak drudzy królewscy celnicy nie przestrzegają przepisów j. kr. mci. Oni też cła przeciwko konstytucyom koronnym nie wydzierżawiają chrześcianom lecz żydom, którzy cła coraz więcej podwyższają, a nie zważając na kwity od królewskich celników wydawane (o które się u furmanów i innych ludzi dopominają) powtórnie wymagają ich, nie zaś od całej beczki albo sztuki jako przepisano w instrukcyi, a nas tak wysysują, iż, jeśli nie nastąpi słuszna poprawa, zniewoleni zostaniem nadal nieprzybywać na targi gnieźnieńskie, lecz do Torunia, gdzie koło tegoż samego czasu odbywają się jarmarki, przenieść nasz handel. Ztąd krom wątpienia, nietylko samemu miastu Gnieznu, które także nieomal samym naszym i cudzoziemskim kupiom wzrost swój zawdzięcza, nie mały uszczerbek wyniknie, ale i j. kr. mci dochody celne bardzo znacznego ubytku doznawać będą, jeśli dla podwyższonego cła w miejscach wspomnianych my żadnych towarów oni przywozić ani wywozić nie będziem, przeto też cudzoziemcy na polskie jarmarki przybywać nie będą, gdyż nikogo tam nie znajdą, któryby nabywał towarów na sprzedaż przywożonych. Wszystko to snadno naprawić można. jeśli królewscy i prywatni celnicy otrzymają jeden a tenże sam instruktarz celny z przykazem, żeby ściśle wedle niego wybie-